Septoplasti, burnu sağ ve sol iki geçide ayıran kıkırdak ve kemikten oluşan duvarın, yani septumun (burun orta bölmesinin) düzeltilmesi ameliyatıdır. Amaç burun solunumunu rahatlatmaktır; ameliyat burun deliklerinden yapılır ve burnun dış görünümünü değiştirmez.
Bu sayfada septum eğriliğinin (septum deviasyonu) ne zaman sorun yarattığı, nasıl teşhis edildiği, ameliyatın spreylere göre ne zaman anlamlı olduğu, son klinik çalışmaların ne bulduğu ve iyileşme sürecinin nasıl ilerlediği anlatılmaktadır.
Septum deviasyonu (burun eğriliği) nedir?
Septum nadiren tam olarak düzdür. Amerikan Kulak Burun Boğaz ve Baş Boyun Cerrahisi Akademisi'nin hasta bilgilendirme sitesi ENT Health, insanların yüzde 80 kadarında septumun orta hattan kaymış olduğunu tahmin eder. Bu kişilerin çoğunda hiçbir şikâyet yoktur ve tedavi gerekmez.
Eğrilik, burun geçitlerinden birini ya da ikisini hava akımını engelleyecek kadar daralttığında önem kazanır. Buruna alınan bir darbeden sonra ortaya çıkabilir; ancak hiç yaralanma geçirmemiş kişilerde de sıktır.
Hangi şikâyetlere yol açabilir?
- Çoğu zaman bir tarafta daha belirgin olan burun tıkanıklığı
- Özellikle geceleri ağızdan nefes alma
- Gürültülü nefes alma ya da horlama
- Sinüslerin boşalması etkileniyorsa tekrarlayan sinüs enfeksiyonları
- Keskin bir kıvrım ya da çıkıntı (mahmuz) üzerindeki kuru bölgeden burun kanaması
- Bazı kişilerde yüzde basınç hissi ya da baş ağrısı
Bu şikâyetlerin birçoğu alerji, rinit, büyümüş konkalar (burun etleri), burun polipleri ya da zayıf burun valvi ile de görülür. Muayenenin amacı, tıkanıklıktan gerçekte hangi yapının sorumlu olduğunu bulmaktır.
Nasıl teşhis edilir?
Tanı, şikâyetlerinizin dinlenmesi ve burnun içinin ve dışının muayenesiyle başlar. KBB ve Baş Boyun Cerrahisi uzmanı Op. Dr. Serdar Başer, septumun tamamını, yalnızca ışıkla bakıldığında görülemeyen arka bölümü de dahil olmak üzere, ince bir endoskopla inceler.
| Değerlendirmenin bölümü | Ne gösterir |
|---|---|
| Şikâyetlerin dinlenmesi ve semptom anketi | Tıkanıklığın günlük hayatı ve uykuyu ne kadar etkilediği |
| Endoskopik muayene | Eğriliğin yeri, kemik çıkıntılar, konkalar, polipler |
| Burun açıcı (dekonjestan) sprey sıkılmadan ve sıkıldıktan sonra bakış | Tıkanıklığın ne kadarının iç yüzeydeki şişlikten, ne kadarının yapısal nedenden kaynaklandığı |
| Burun valvi testleri | Nefes alırken burnun yan duvarının içe çöküp çökmediği |
| Bilgisayarlı tomografi (gerektiğinde) | Sinüsler ve kemik yapı; genellikle sinüs hastalığından şüphelenildiğinde |
AAO-HNS'nin septoplasti üzerine yayımladığı klinik uzlaşı bildirgesi, bilgisayarlı tomografinin septum eğriliğinin derecesini her zaman doğru göstermeyebileceğini belirtir. Bu nedenle karar yalnızca görüntülemeye değil, esas olarak endoskopik muayeneye dayanır.
Sprey mi, ameliyat mı: septoplasti ne zaman doğru adımdır?
Burnun iç yüzeyinin (mukozanın) şikâyetlerde büyük payı varsa, örneğin alerjik rinitte, önce ilaç tedavisi uygulanır. Tipik bir tedavi, tuzlu su spreyinin ardından birkaç hafta boyunca doğru şekilde kullanılan kortizonlu burun spreyidir.
| Durum | Genellikle ilk adım |
|---|---|
| Hafif eğrilik, şikâyetler ağırlıklı olarak şişlik ya da alerjiden | İlaç tedavisi |
| Belirgin eğrilik, yeterli ilaç tedavisine rağmen süren tıkanıklık | Septoplasti düşünülür |
| İlaçla kontrol edilemeyen, septumdaki çıkıntıdan kaynaklanan tekrarlayan burun kanaması | Septoplasti düşünülebilir |
| Septumun sinüs ya da başka bir burun ameliyatı için gereken erişimi engellemesi | O ameliyatın bir parçası olarak septoplasti |
| Tesadüfen fark edilen, şikâyet yaratmayan eğrilik | Tedavi gerekmez |
Bu durumlar genel olarak AAO-HNS'nin septoplasti için belirlediği klinik göstergelerle örtüşür; bu göstergelerde ana endikasyon, ilaç tedavisine yanıt vermeyen burun tıkanıklığıdır.
Bilimsel çalışmalar ne gösteriyor?
Septoplasti uzun yıllar güçlü karşılaştırmalı kanıt olmadan yaygın biçimde yapıldı. 2018 tarihli bir sistematik derleme, septoplastiyi ameliyat dışı tedaviyle karşılaştıran bir çalışma bulamamış ve kesin bir yargıya varılamayacağı sonucuna ulaşmıştı. O tarihten bu yana yapılan iki randomize çalışma tabloyu değiştirdi.
| Çalışma | Katılımcılar | Ana bulgu |
|---|---|---|
| Hollanda çalışması, The Lancet 2019 | Hollanda'da 203 yetişkin | 12. ayda sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi, septoplasti sonrasında ameliyat dışı tedaviye göre daha iyiydi; etki 24. aya kadar sürdü |
| NAIROS çalışması, Health Technology Assessment 2024 | İngiltere'de NHS'e bağlı 17 hastanede 378 yetişkin | 6. ayda semptom skoru (SNOT-22) septoplasti sonrasında 19,9, kortizonlu ve tuzlu su spreyleriyle 39,5 oldu (düşük skor daha iyi); başlangıçtaki şikâyet şiddeti düzelmenin derecesini öngördü |
| Meta-analiz, European Archives of Oto-Rhino-Laryngology 2025 | 3 randomize çalışma, 721 katılımcı | Septoplasti, tıkanıklık ve semptom skorlarını 6. ve 12. ayda iyileştirdi, 3. ayda iyileştirmedi; komplikasyon oranları düşüktü |
Bunlar grupların ortalamalarıdır. NAIROS çalışmasında ameliyat grubunda ilaç grubuna göre daha fazla istenmeyen olay da kaydedilmiştir. Bu nedenle karar, şikâyetlerin şiddeti ile ameliyatın riskleri tartılarak kişiye göre verilir.
Ne zaman beklemek ya da başka bir seçenek daha doğrudur?
Burnu tıkalı olan herkes için septoplasti doğru adım değildir. ENT Health, yüz gelişimi devam ettiğinden septoplastinin sorun ağır olmadıkça küçük çocuklarda genellikle yapılmadığını belirtir.
- Asıl neden henüz yeterince tedavi edilmemiş alerji ya da rinittir
- Tıkanıklık septumdan çok burun valvinden ya da konkalardan kaynaklanır
- Aktif bir enfeksiyon ya da tedavi edilmemiş bir kanama bozukluğu vardır
- Her gün kullanılan burun açıcı sprey, geri tepme (rebound) şişliğine yol açmaktadır
- Burun şikâyeti olmadan yalnızca horlama ya da uyku apnesinin düzelmesi beklenmektedir
Bu durumlarda ilk adım genellikle diğer nedeni tedavi etmek ya da farklı veya birleşik bir işlem planlamaktır.
Septoplasti nasıl yapılır?
- Ameliyat genellikle genel anestezi altında yapılır; seçilmiş durumlarda lokal anestezi de bir seçenektir.
- Burun deliklerinden birinin içinden kesi yapılır ve septumu örten zar, kıkırdak ve kemikten ayrılır.
- Eğri bölümler düzeltilir, yeniden konumlandırılır ya da çıkarılır; burnu desteklemesi için L biçiminde bir kıkırdak çerçevesi korunur.
- Zar septumun üzerine geri yerleştirilir.
- Yumuşak silikon ateller ya da eriyen "quilting" dikişleri katmanları bir arada tutar ve kan toplanması riskini azaltır.
ENT Health, deformiteye bağlı olarak ortalama ameliyat süresini yaklaşık bir ile bir buçuk saat olarak bildirir. Her şey burun deliklerinden yapıldığı için normalde dışarıda iz kalmaz ve göz çevresinde morarma olmaz.
Başka işlemlerle birlikte yapılabilir mi?
Burun tıkanıklığında septum çoğu zaman sorunun yalnızca bir parçasıdır. Sık yapılan birleşimler şunlardır:
- Konka küçültme: alt konkalar büyümüşse. Bkz. konka radyofrekans.
- Septorinoplasti: septumun ön bölümü ya da burnun tamamı eğriyse veya şekil değişikliği de isteniyorsa. Bkz. burun estetiği (rinoplasti).
- Sinüs cerrahisi: kronik sinüs hastalığı varsa.
İşlem eklemek iyileşme sürecini değiştirir: burnun dış şekli de değiştirildiğinde şişlik ve morarma beklenir ve Ankara'da kalış süresi rinoplasti planına göre belirlenir.
İyileşme süreci nasıldır?
| Dönem | Beklenenler |
|---|---|
| İlk 48 saat | Burun tıkanıklığı, hafif sızıntı; burnun altında küçük bir gazlı bez |
| 1–5. gün | Dinlenme, uyurken baş yüksekte; burun sümkürülmez |
| 5–7. gün | Burun içindeki ateller alınır; kabuklanma için tuzlu su ile yıkama |
| Yaklaşık 1. hafta | Çoğu kişi masa başı işe ve hafif günlük işlere döner |
| Yaklaşık 4. hafta | İyileşme izin veriyorsa ağır sporlara dönüş |
| 2–6. ay | Burun içindeki iyileşme tamamlanır; solunum oturur |
Cleveland Clinic'in hasta bilgilendirmesi, ilk iyileşme döneminin yaklaşık bir ila iki hafta sürdüğünü, kıkırdak ve kemiğin iyileşmesinin ise birkaç ay devam ettiğini belirtir.
Şehir dışından gelen hastalar için süreç nasıl planlanır?
Muayenehane Ankara Çankaya'da, Maidan İş ve Yaşam Merkezi'ndedir. Şehir dışından gelen hastalar için Ankara'da yaklaşık 6–7 günlük bir kalış planlanır.
| Adım | Ne zaman | Neler yapılır |
|---|---|---|
| İlk iletişim | Birkaç hafta önce | Şikâyetler, varsa önceki tetkikler ve kullanılan ilaçlar WhatsApp üzerinden paylaşılır |
| Muayene | Ameliyattan bir gün önce | Endoskopik muayene, plan ve aydınlatılmış onam |
| Ameliyat | 0. gün | Septoplasti; genellikle aynı gün ya da ertesi sabah eve veya konaklama yerine dönüş |
| Dinlenme | 1–5. gün | Tuzlu su ile yıkama, kısa yürüyüşler, burun sümkürmeme |
| Atellerin alınması | 5–7. gün | Burun içindeki ateller alınır, burun kontrol edilir |
| Dönüş | 6–7. gün | Genellikle son kontrolden sonra şehrinize dönebilirsiniz |
Riskleri nelerdir?
Septoplasti genel olarak düşük riskli bir ameliyattır, ancak hiçbir ameliyat risksiz değildir. Size özel riskler muayenede ve aydınlatılmış onam sürecinde konuşulur.
- Kanama ve enfeksiyon
- Septal hematom ya da apse (septumda kan veya iltihap birikmesi)
- Septum perforasyonu (septumda delik oluşması)
- Septum ile burnun yan duvarı arasında yapışıklık
- Üst ön dişlerde ya da burun ucunda geçici uyuşma
- Tıkanıklığın sürmesi ya da yeniden ortaya çıkması
- Nadiren burnun desteğinde ya da şeklinde değişiklik
2019 tarihli Lancet çalışmasında ameliyat grubuna alınan 102 hastada bir septal apse ve iki perforasyon görülmüştür.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Septoplastinin sizin için uygun olup olmadığına ancak yüz yüze muayeneden sonra karar verilebilir.